1463-cü gün...

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin 4 ili necə yadda qaldı?

2022-ci il fevralın 24-də Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin əmri ilə Ukrayna ərazisinə genişmiqyaslı hərbi müdaxilə başladı və bu hadisə müasir dünya tarixinin dönüş nöqtələrindən birinə çevrildi. Müharibənin ilk günlərində beynəlxalq ekspertlər Kiyevin qısa müddətdə süqut edəcəyini proqnozlaşdırırdı. Lakin Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski paytaxtı tərk etməyərək ölkədə qaldı və bu qərar həm daxildə, həm də xaricdə müqavimətin rəmzinə çevrildi. Ukrayna ordusunun paytaxtı qoruması müharibənin gedişatını dəyişən əsas psixoloji və strateji məqam oldu.

Dörd il ərzində müharibə təkcə cəbhə xəttində deyil, dağıdılmış şəhərlərin simasında yadda qaldı. Xüsusilə Mariupol aylarla davam edən mühasirə və sənaye zonasında sonadək davam edən müdafiə ilə simvola çevrildi. Baxmut uğrunda döyüşlər minlərlə insan itkisi ilə tarixə düşdü, Avdiyevka isə demək olar tamamilə xarabalığa çevrilmiş sənaye şəhərinin nümunəsi oldu. Buça adı isə beynəlxalq ictimaiyyətdə müharibə cinayətləri iddiaları ilə bağlı ən çox xatırlanan məkanlardan biri kimi yadda qaldı.

Münaqişə qlobal siyasətə də ciddi təsir göstərdi. NATO şərq istiqamətində genişlənmə kursunu sürətləndirdi, Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı sanksiyalar tətbiq etdi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı platformasında isə böyük güclər arasında diplomatik qarşıdurma dərinləşdi. Enerji bazarlarında dalğalanmalar, taxıl ixracı böhranı və hərbi xərclərin artması müharibənin təsirinin yalnız regionla məhdudlaşmadığını göstərdi.

Eyni zamanda bu müharibə müasir döyüş anlayışını dəyişdi. Dronların, yüksək dəqiqlikli silahların və informasiya müharibəsinin rolu artdı, iqtisadi sanksiyalar isə faktiki olaraq yeni tip silah kimi istifadə olundu. Qara dəniz hövzəsi və xüsusilə Krım kimi strateji bölgələr uğrunda rəqabət qarşıdurmanın geosiyasi mahiyyətini daha da qabartdı.

Dörd ilin yekununda bu müharibə tarixə klassik qalib-məğlub nəticəsi ilə deyil, uzanan və tükəndirici qarşıdurma kimi düşdü. Cəbhə xətti zaman-zaman dəyişsə də, siyasi həll yolu tapılmadı və münaqişə XXI əsrin ən təhlükəli geosiyasi böhranlarından biri kimi beynəlxalq gündəmin mərkəzində qalmaqda davam edir.

Rusiya-Ukrayna müharibəsi Azərbaycan üçün birbaşa döyüş meydanı olmasa da, ölkəyə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından bir sıra mühüm təsirlər göstərdi. Müharibə başlayandan sonra qlobal enerji bazarında qiymətlər kəskin artdı. Bu, neft və qaz ixrac edən Azərbaycan üçün qısa müddətdə əlavə gəlir imkanı yaratdı. Xüsusilə Avropa İttifaqı Rusiya qazından asılılığı azaltmaq istədiyi üçün Azərbaycan qazına tələbat artdı. Bu da enerji müqavilələrinin genişlənməsinə və ixrac marşrutlarının strateji əhəmiyyətinin yüksəlməsinə səbəb oldu.

Azərbaycan müharibə dövründə həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə münasibətlərini qorumağa çalışdı. Bakı neytral və balanslı diplomatik xətt seçərək nə sanksiyalara qoşuldu, nə də açıq tərəf tutdu. Bu siyasət regionda risklərin ölkəyə keçməsinin qarşısını almağa yönəlmişdi.

Müharibə göstərdi ki, müasir döyüşlərdə dronlar, kəşfiyyat texnologiyaları və elektron müharibə vasitələri həlledici rol oynayır. Azərbaycan Ordusu artıq bu sahələrdə təcrübəyə malik olsa da, müharibə hərbi modernləşmənin davam etdirilməsinin vacibliyini bir daha gündəmə gətirdi. Eyni zamanda regional güc balansı və xüsusilə Cənubi Qafqaz təhlükəsizlik arxitekturası yenidən qiymətləndirilməyə başladı.

Müharibə nəticəsində Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinə maraq artdı. Rusiya üzərindən keçən bəzi marşrutlar riskli sayıldığı üçün Orta dəhliz adlanan xətt - Xəzər üzərindən keçən yol - daha çox diqqət çəkməyə başladı. Bu isə Azərbaycanın tranzit ölkə kimi strateji rolunu gücləndirdi.

Müharibə həm də regionda ümumi qeyri-müəyyənlik hissi yaratdı. Qiymət artımı, logistika xərclərinin yüksəlməsi və ərzaq bazarındakı dalğalanmalar Azərbaycan bazarına da təsir göstərdi. Xüsusilə taxıl idxalından asılılıq fonunda qiymət sabitliyi dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən birinə çevrildi.

Azərbaycan müharibə başlandıqdan bəri Ukraynaya əsasən humanitar və bərpa-yenidənqurma dəstəyi göstərir. Yardımların böyük hissəsi enerji infrastrukturunun bərpasına istiqamətlənib, çünki müharibə nəticəsində Ukraynanın elektrik sistemi ciddi zərər görüb və bunun bərpası prioritet olub.

Azərbaycan tərəfindən Ukraynaya verilmiş rekonstruksiya və humanitar yardımların ümumi dəyəri 2025-ə qədər təxminən 45 milyon ABŞ dolları səviyyəsini ötüb.

İnformasiya xidməti